Tinh thần tự học
Nhìn lại dòng lịch sử, có rất nhiều vĩ nhân chứng minh cho chúng ta thấy một điều rằng khả năng tự học là vô cùng quan trọng. Benjamin Franklin, một trong những người lập quốc của Hoa Kỳ, cũng chỉ học chính quy hai năm. Nhưng cho thấy tinh thần tự học cả đời, đóng góp vô số phát minh và thành tự trong nhiều lĩnh vực khác nhau. Ông có thí nghiệm diều (kite experiment) nổi tiếng, tôi vẫn nhớ đọc lần đầu cũng 6 năm trước trong cuốn Homo Sapiens.
Leonardo Da Vinci là hiện thân của khái niệm con người thời phục hưng Châu Âu - biết nhiều lĩnh vực (khoa học, triết, mỹ thuật..) và luôn tò mò. Vì vậy nên tranh của thời phục hưng không chỉ là những thành tựu hội họa, mà còn về quang học. Và những bước chân đầu tiên đến tinh thần nhân văn. (Đây là thời kỳ khá hay và cuộc đời của Leonardo cũng là một câu chuyện về sự ra đời và phát triển của một thiên tài, nếu muốn bạn có thể đọc cuốn Leonardo Da Vinci).
Hay quay lại đất nước mình với một vĩ nhân mà không quá nhiều người trẻ biết tới, Trương Vĩnh Ký. Ông thông thạo khoảng 20 ngôn ngữ khác nhau, tận tường triết học Đông và Tây. Góp phần phổ biến chữ quốc ngữ và từ đó giúp phát triển và gìn giữ di sản văn hóa Việt Nam sau này.
Đầu tiên cần biết, học không chỉ là lên lớp, nghe giảng, ghi nhớ. Mà quan trọng hơn là những giờ tự học, chủ động tìm tòi và tò mò nghiên cứu.
Albert Einstein: “The important thing is not to stop questioning. Curiosity has its own reason for existence.”
Điều quan trọng là không ngừng chất vấn. Sự tò mò tồn tại là có một lý do.
Trước hết, hãy học cách quản lý thời gian
Bạn cần hiểu rằng mọi thứ bạn làm đều có một tác động, và thời gian như một tài nguyên mà bạn cần đầu tư khôn khéo.
Tôi xem thời gian là một khối 24h và chia nó ra thành những phần nhỏ hơn để dễ sử dụng. Đầu tiên tôi sẽ chia nó thành ba trục chính: sáng - chiều - tối. Rồi từ đó lại chia từng trục thành những phần nhỏ hơn.
(1) Sáng (6am-11g30am): Trục sáng tôi có 5 tiếng rưỡi, vậy tôi sẽ chia 5 tiếng rưỡi đó ra thành các mục nhỏ hơn cho các công việc khác nhau. Chẳng hạn: 6g-6g30: tắm rửa, thay đồ; 6g30-7g: ăn sáng + xem kiến thức gì đó trên youtube; 7g-7g30: đọc sách; 7g30-8g: ghi chép lại những thứ vừa đọc và lên mạng tìm kiếm để đọc sâu hơn; 8g-8g30: ôn lại kiến thức ghi chép ngày hôm qua; 8g30-9g30: Viết (sách, blog, post chia sẻ…); 9g30-11g: tập gym; 11g về nấu ăn.
Tôi chia thời gian ra thành những ô nhỏ như vậy để não bộ dễ xử lý và không cảm thấy bị quá tải; cũng như việc luôn biết trước mình cần làm gì giúp chúng ta giảm trì hoãn.
Tiếp tục như vậy, buổi chiều đến tối muộn cũng sẽ là những ô thời gian được chia ra rõ ràng. Cứ như vậy các bạn xây dựng thói quen sinh hoạt rõ ràng để hướng tới một lối sống kỷ luật hơn.
Chẳng bạn các bạn tin không, nhưng mà tôi sống như thế đấy. Khà khà.
Những thói quen tốt
Có thể tiếp theo các bạn sẽ thắc mắc, với thật nhiều ô thời gian như vậy thì các bạn sẽ dùng để làm gì. Ngoài những công việc và học tập của các bạn ra thì tôi có đề xuất ba trục chính các bạn cần tập trung - THÂN, TÂM VÀ TRÍ.
Thói quen tốt cho THÂN: tập thể thao. Hãy trải nghiệm để tìm cho mình một bộ môn phù hợp với thể trạng và triết lý tinh thần.
Thói quen tốt cho TÂM + TRÍ: đọc, học để trau dồi tri thứ + dành thời gian một mình để suy nghiệm.
Chỉ cần mỗi ngày các bạn giữ được các thói quen này thì chắc rằng bạn sẽ cải thiện rõ rệt qua thời gian. Nhớ rằng những thứ các bạn làm đều sẽ mang lại một kết quả nào đó trong tương lai, tốt hoặc xấu.
Tôi có thói quen tập gym buổi sáng, và đạp xe/ chạy bộ/ đi bộ vào cuối chiều. Không chỉ để giữ cơ thể khỏe mạnh mà còn để đầu óc tỉnh táo cho cường độ “sống” mỗi ngày.
Còn đọc sách, thì tôi đọc 4 lần một ngày. Buổi sáng tôi đọc sách kiến thức hơi nặng như kinh tế, lịch sử; chiều nhẹ nhàng hơn với sáng tạo hay tiểu sử người thành công; tối sẽ đọc lại sách cũ đã đọc để ôn lại, và tiểu thuyết. Mỗi lần chỉ khoảng 30p, không cần đặt nặng lượng mà hay chú trọng chất.
Ghi chép
Tôi bắt đầu ghi chép từ vựng từ nhiều năm trước lúc mới bắt đầu đọc sách tiếng Anh. Đọc tới đâu, dịch và ghi chép tới đó. Vô cùng mất thời gian nhưng lại rất đáng để ghi nhớ và tập kiên nhẫn. Hồi đó mỗi lần mở sách, tôi đọc liền tù tì 4-5 giờ liền. Vì tôi thích cảm giác được mở mang và thỏa mãn sự tò mò. Đọc vào thời điểm đó cũng chỉ là giai đoạn tập đọc, tập phân tích thông tin, tập ghi nhớ từ vựng và ngữ pháp. Âu cũng chỉ là sự chuẩn bị cho những năm tháng đọc sau này.
Song song thời điểm đó tôi cũng bắt đầu tập tành ghi chép lại kiến thức đọc được, khá sơ sài. Sổ từ vựng và sổ kiến thức riêng. Tôi ghi chép tất cả dù đôi lúc thấy hơi ngớ ngẩn: khoảng cách mặt trời và trái đất, tốc độ của Hà Mã, rắn đẻ con hay trứng, thứ tự của các hành tinh trong hệ mặt trời… Tôi tự hỏi, không biết để làm gì?
Tôi tò mò thôi.
Đến bây giờ cũng đã gần 8 năm có thói quen đọc và ghi chép mỗi ngày. Tôi cũng khôn ngoan hơn trong việc mình làm hơn đôi chút. Không chép từ vựng nữa vì tôi đã hiểu gần như tất cả những từ tiếng Anh đọc được, tôi chỉ chép lại kiến thức mình đọc.
Đầu tiên thì khi đọc tôi sẽ gạch chân kiến thức hay trong sách, note lại những sự kiện hay cái tên cụ thể để tóm gọn lại các ý chính. Sau khi đọc xong tôi sẽ ghi chép lại vào vở, rồi lên mạng tìm đọc nhiều hơn để hiểu kỹ và có thể có nhiều góc nhìn hơn.
Nhưng đọc, ghi chép một lần chẳng đủ. Vì đến ngày mai bạn sẽ quên ngay. Để bạn thực sự hiểu, nhớ và có thể diễn đạt lại bạn thực sự cần tiếp xúc nó nhiều lần. Có thể ôn lại trong vở, có thể đọc nhiều hơn về chủ đề đó, và một kỹ năng quan trọng là viết lại theo cách mà mình hiểu.
Thói quen “viết lại” (rewrite practice) của Benjamin Franklin là một phương pháp tự học rất thông minh và có hệ thống— đặc biệt để rèn tư duy và viết.
Cơ bản sẽ là quá trình: đọc - ghi chép lại - ghi nhớ - tự viết lại theo ý của mình - so sánh với bản gốc để xem thiếu xót.
Giáo dục với tôi nên mang tính khai phóng, giúp chúng ta có khả năng tư duy độc lập, có chính kiến và khả năng phân tích, đánh giá và sáng tạo. Chứ không phải ghi nhớ và lặp lại những kiến thức như vẹt.
Não bộ cũng như cơ bắp, muốn khỏe thì cần luyện tập đều đặn. Cơ bắp cần áp lực bằng luyện tập, não bộ bằng sự tiếp thu, cố gắng ghi nhớ, suy nghĩ và “vật lộn với thông tin” (cognitive effort). Đây là điểm mấu chốt để phát triển khả năng tư duy thực sự.
Học là viết cả đời
Chỉ có những kẻ ngốc mới cảm thấy tự tin (Dunning-Kruger Effect), còn những người giỏi lại luôn cảm thấy mình ngu ngốc, một cách thận trọng (Imposter Syndrome).
Bạn thân mến, kiến thức là vô hạn. Dù học mãi chẳng hết được, nhưng biết thêm vẫn tốt hơn là không biết gì. Tôi biết rất nhiều bạn mang tiềm năng trong người nhưng môi trường chưa đủ thuận lợi để các bạn được dẫn dắt một cách đúng đắn. Nhớ rằng các bạn giỏi hơn các bạn tưởng nhiều.
Doan Tan Phat.